بافر آسانسور چه نقشی در آسانسور دارد؟ آسانسورها یکی از الزامات ساختمان های بلند و در صورت نصب صحیح و سرویس و نگهداری مرتب، ایمن هستند. این ایمنی بالا حاصل بهکارگیری مجموعهای از سیستمها و قطعات ایمنی است که هرکدام وظیفهای حیاتی بر عهده دارند. یکی از مهمترین این قطعات که در پایینترین بخش چاه آسانسور قرار گرفته و به عنوان آخرین سنگر ایمنی عمل میکند، بافر آسانسور یا ضربه گیر آسانسور است. این مطلب به بررسی این قطعه کلیدی، انواع، استانداردها و نکات مهم در انتخاب و خرید آن میپردازد.
بافر آسانسور چیست؟
بافر آسانسور (Elevator Buffer) یک وسیله ایمنی است که در انتهای مسیر حرکت کابین و وزنه تعادل، در قسمتی به نام چاهک (Pit)، نصب میشود. وظیفه اصلی بافر، متوقف کردن ایمن کابین یا وزنه تعادل در صورتی است که این دو از پایینترین طبقه توقف خود فراتر رفته و به کف چاهک نزدیک شوند.
بافرها به گونهای طراحی شدهاند که انرژی جنبشی (Kinetic Energy) ناشی از حرکت کابین یا وزنه تعادل را جذب یا مستهلک کرده و با ایجاد یک شتاب منفی کنترلشده، از برخورد سخت و خطرناک آنها با کف چاهک جلوگیری کنند. لازم به ذکر است که بافرها جزئی از سیستم عملکرد عادی آسانسور نیستند و تنها در شرایط اضطراری و خروج از حالت کنترل، وارد عمل میشوند. میتوان آنها را به کیسه هوای اتومبیل تشبیه کرد که تنها در زمان تصادف فعال میشود تا از سرنشینان محافظت کند.
مطلب سودمند مرتبط :راهنمای تصویری و ساده همه قطعات آسانسور
انواع بافر آسانسور
بافرهای آسانسور بر اساس نحوه مدیریت انرژی جنبشی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
- بافرهای جمعکننده انرژی (Energy Accumulating Buffers): این نوع بافرها انرژی جنبشی را در خود ذخیره میکنند و پس از برداشته شدن نیرو، آن را به صورت فنری آزاد میسازند. این دسته خود شامل موارد زیر است:
- بافر فنری (Spring Buffer): از یک فنر مارپیچ فولادی بزرگ تشکیل شده است.
- بافر پلی اورتان (Polyurethane Buffer): از یک ماده پلیمری با خاصیت ارتجاعی بالا ساخته شده است.
- طبق بند 10-3-3 و 10-3-4 استاندارد 6303-1 ، استفاده از ضربهگیرهای نوع ذخیرهساز انرژی، با مشخصههای خطی و غیرخطی فقط در صورتی که سرعت نامی آسانسور از ۱ m/s بیشتر نباشد، میتوان استفاده نمود. همچنین استفاده از ضربهگیرهای نوع ذخیرهساز انرژی با حرکت برگشتی میرا، تنها در صورتی میتوان استفاده کرد که سرعت آسانسور از ۱٫۶ m/s بیشتر نباشد.
- بافرهای مستهلککننده انرژی (Energy Dissipating Buffers): این نوع بافر پیشرفتهتر بوده و انرژی جنبشی را از طریق مکانیزمهای هیدرولیکی به حرارت تبدیل و مستهلک میکند. این فرآیند باعث توقفی نرم و کاملاً کنترلشده میشود.
- بافر هیدرولیک (Hydraulic Buffer): تنها عضو این خانواده است و پیچیدهترین و ایمنترین نوع بافر محسوب میشود.
- طبق بند 10-3-5 استاندارد 6303-1 ، استفاده از ضربه گیرهای نوع مستهلک کننده انرژی، برای آسانسورها با هر سرعت نامی می توانند مورد استفاده قرار گیرد.
انتخاب بین این انواع به فاکتورهای متعددی، به خصوص سرعت نامی آسانسور، بستگی دارد که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.
اجزای بافر آسانسور
ساختار و اجزای بافرها بسته به نوع آنها کاملاً متفاوت است.
-
اجزای بافر پلی اورتان/فنری:
-
بدنه اصلی: که از جنس پلی اورتان یا فولاد فنری است و وظیفه اصلی جذب ضربه را بر عهده دارد.
-
صفحه پایه (Base Plate): یک صفحه فلزی که برای نصب بافر بر روی سکوی بتنی کف چاهک استفاده میشود.
-
پیچ و مهره: برای اتصال محکم صفحه پایه به سکو.
-
اجزای بافر هیدرولیک:
-
سیلندر (Cylinder): بدنه اصلی بافر که حاوی روغن هیدرولیک است.
-
پیستون یا پلانجر (Piston/Plunger): بخشی که در اثر برخورد کابین به داخل سیلندر حرکت میکند.
-
روغن هیدرولیک (Hydraulic Fluid): سیالی که با عبور از روزنههای کوچک، انرژی را مستهلک میکند.
-
روزنهها (Orifices): سوراخهای کالیبره شده در داخل سیلندر که مقاومت لازم برای کاهش سرعت را ایجاد میکنند.
-
فنر بازگرداننده (Return Spring): پس از برداشته شدن کابین از روی بافر، این فنر پیستون را به حالت اولیه و کاملاً باز خود برمیگرداند.
-
نشانگر سطح روغن (Oil Level Indicator): برای بازرسی چشمی و اطمینان از کافی بودن مقدار روغن داخل بافر.
-
میکروسوئیچ ایمنی (Safety Switch): یک سوئیچ الکتریکی بسیار مهم که وضعیت باز بودن کامل پیستون را به تابلو فرمان آسانسور اطلاع میدهد. اگر بافر پس از عمل کردن به حالت اولیه بازنگردد، این سوئیچ از حرکت مجدد آسانسور جلوگیری میکند.
بافر پلی اورتان آسانسور
بافر پلی اورتان که گاهی بافر الاستومری نیز نامیده میشود، از یک ماده پلیمری با خاصیت ارتجاعی و جذب انرژی بالا ساخته شده است. این بافرها به عنوان جایگزینی مدرن برای بافرهای فنری در آسانسورهای با سرعت پایین به کار میروند.
مزایا:
- قیمت بسیار پایینتر نسبت به بافرهای هیدرولیک.
- نصب آسان و سریع.
- عدم نیاز به نگهداری و سرویس (برخلاف نوع هیدرولیک که نیاز به بررسی سطح روغن دارد).
- مقاومت بالا در برابر روغن، گریس و شرایط محیطی مختلف.
- عمر طولانی.
معایب:
- محدودیت استفاده در سرعتهای پایین.
- ایجاد اثر بازگشتی (Rebound) پس از برخورد که نرمی توقف در بافر هیدرولیک را ندارد.
- عملکرد آنها به صورت غیرخطی است، یعنی میزان مقاومت آنها با افزایش فشردگی تغییر میکند.
ویژگیهای کلیدی:
- محدودیت سرعت: طبق بند 10-3-3 و 10-3-4 استاندارد 6303-1 ، استفاده از ضربهگیرهای نوع ذخیرهساز انرژی، با مشخصههای خطی و غیرخطی فقط در صورتی که سرعت نامی آسانسور از ۱ m/s بیشتر نباشد، میتوان استفاده نمود. همچنین استفاده از ضربهگیرهای نوع ذخیرهساز انرژی با حرکت برگشتی میرا، تنها در صورتی میتوان استفاده کرد که سرعت آسانسور از ۱٫۶ m/s بیشتر نباشد.
- عملکرد: هنگام برخورد کابین، این بافر فشرده شده و انرژی را در خود ذخیره میکند. این فرآیند یک توقف نسبتاً سریع ایجاد میکند.
- کاربرد: به طور گسترده در آسانسورهای کششی خانگی، ساختمانهای مسکونی کممرتبه و آسانسورهای هیدرولیک با سرعت پایین استفاده میشود.
بافر هیدرولیک آسانسور
بافر هیدرولیک پیشرفتهترین و ایمنترین نوع ضربه گیر آسانسور است و عملکردی مشابه کمکفنر خودرو دارد. این بافرها از نوع مستهلککننده انرژی هستند.
نحوه عملکرد:
هنگامی که کابین به پیستون بافر برخورد میکند، پیستون به داخل سیلندر پر از روغن فشرده میشود. این فشار، روغن را مجبور به عبور از روزنهها و شیرهای بسیار کوچک میکند. مقاومت ایجاد شده در برابر جریان روغن، انرژی جنبشی کابین را به انرژی گرمایی تبدیل کرده و به تدریج آن را مستهلک مینماید. این فرآیند باعث میشود که کابین با یک شتاب ثابت و کنترلشده متوقف شود و هیچگونه ضربه یا بازگشت ناگهانی به آن وارد نشود. پس از رفع مشکل و حرکت کابین به سمت بالا، فنر بازگرداننده، پیستون را به حالت اولیه برمیگرداند تا برای عملکرد احتمالی بعدی آماده باشد.
مزایا:
- فراهم کردن توقفی بسیار نرم، ایمن و کنترلشده.
- عدم وجود اثر بازگشتی (Rebound).
- قابلیت استفاده در تمامی سرعتها.
- اطمینان و ایمنی بسیار بالا.
معایب:
- قیمت بالاتر نسبت به انواع پلی اورتان.
- نیاز به سرویس و نگهداری دورهای (چک کردن سطح روغن، بررسی نشتی، اطمینان از عملکرد صحیح میکروسوئیچ ایمنی).
- نصب پیچیدهتر و نیاز به دقت بالا.
ویژگیهای کلیدی:
- محدودیت سرعت: طبق بند 10-3-5 استاندارد 6303-1 ، استفاده از ضربه گیرهای نوع مستهلک کننده انرژی، برای آسانسورها با هر سرعت نامی می توانند مورد استفاده قرار گیرد.
- عملکرد: با برخورد کابین، پیستون به داخل سیلندر پر از روغن فشرده میشود. روغن مجبور به عبور از روزنههای کوچک شده و این مقاومت هیدرولیکی، انرژی جنبشی را به گرما تبدیل و آن را دفع میکند. نتیجه، یک کاهش سرعت یکنواخت و ایمن است.
- مزایا: ایمنی فوقالعاده بالا، توقف نرم و کنترلشده بدون شوک شدید، و قابلیت استفاده در تمامی سرعتها به خصوص سرعتهای بالا.
- معایب: قیمت بالاتر نسبت به نوع پلی اورتان و نیاز به بازرسیهای دورهای برای اطمینان از سطح روغن و عملکرد صحیح میکروسوئیچ بازگشت.
استاندارد ضربه گیر آسانسور
در ایران، استاندارد ملی 1-6303 که برگرفته از استاندارد اروپایی EN 81-20/50 است، الزامات دقیقی را برای طراحی، انتخاب و نصب بافرها مشخص میکند. برخی از مهمترین این الزامات عبارتند از:
- محل نصب: بافرها باید در پایینترین نقطه از مسیر حرکت کابین و وزنه تعادل بر روی سکوهای بتنی مستحکم نصب شوند.
- الزامات سرعت:
- طبق بند 10-3-3 و 10-3-4 استاندارد 6303-1 ، استفاده از ضربهگیرهای نوع ذخیرهساز انرژی، با مشخصههای خطی و غیرخطی فقط در صورتی که سرعت نامی آسانسور از ۱ m/s بیشتر نباشد، میتوان استفاده نمود. همچنین استفاده از ضربهگیرهای نوع ذخیرهساز انرژی با حرکت برگشتی میرا، تنها در صورتی میتوان استفاده کرد که سرعت آسانسور از ۱٫۶ m/s بیشتر نباشد.
- طبق بند 10-3-5 استاندارد 6303-1 ، استفاده از ضربه گیرهای نوع مستهلک کننده انرژی، برای آسانسورها با هر سرعت نامی می توانند مورد استفاده قرار گیرد.
- پلاک مشخصات: هر بافر باید دارای یک پلاک دائمی باشد که اطلاعاتی مانند نام سازنده، مدل، محدوده جرم قابل تحمل (حداقل و حداکثر) و محدوده سرعت ضربه مجاز بر روی آن حک شده باشد.
- تاییدیه استاندارد: تمامی بافرهای مورد استفاده در آسانسور باید دارای گواهی تاییدیه از آزمایشگاههای معتبر و منطبق بر استانداردهای ملی باشند.
بافر باید بتواند حرکت آسانسور را در سرعتی معادل 115٪ سرعت نامی (nominal speed) ایمن متوقف کند.یعنی اگر آسانسور با سرعت نامی 1.0m/s طراحی شده باشد، در زمان برخورد با بافر باید بتواند سرعت حداکثر 1.15m/s را جذب کند بدون اینکه شتاب (deceleration) از حدود مجاز انسانی و مکانیکی تجاوز کند.
برندهای بافر آسانسور موجود در ایران
بازار قطعات آسانسور در ایران شامل برندهای معتبر داخلی و خارجی است. برخی از شناختهشدهترین برندهای بافر عبارتند از:
-
- برندهای ایرانی:
- بهران (Behran): یکی از بزرگترین و معتبرترین تولیدکنندگان قطعات آسانسور در ایران که انواع بافر پلی اورتان و هیدرولیک را با کیفیت مطلوب تولید میکند.
- هیدروفرکو : از دیگر تولیدکنندگان داخلی با سابقه در زمینه قطعات آسانسور.
-
- برندهای وارداتی (عمدتاً اروپایی):
- ویتور (Wittur – آلمان): یکی از غولهای صنعت آسانسور در جهان که بافرهای هیدرولیک آن به کیفیت و مهندسی پیشرفته مشهور هستند.
- OLEO (انگلستان): یک شرکت تخصصی در زمینه فناوریهای جذب انرژی که بافرهای هیدرولیک بسیار پیشرفتهای برای کاربردهای خاص و سرعتهای بالا تولید میکند.
- Acla (آلمان): متخصص در تولید بافرهای پلی اورتان با کیفیت بالا.
- Metroplast: یکی از برندهای مطرح ترکیهای که محصولات آن در بازار ایران موجود است.
معیارهای انتخاب بافر آسانسور مناسب
انتخاب یک بافر اشتباه میتواند ایمنی کل سیستم آسانسور را به خطر اندازد. بنابراین، در هنگام انتخاب باید معیارهای زیر با دقت در نظر گرفته شوند:
- سرعت نامی آسانسور: این اولین و مهمترین معیار است و نوع بافر (پلی اورتان یا هیدرولیک) را مشخص میکند.
- جرم کل (کابین + ظرفیت): بافر باید برای تحمل حداکثر جرم ممکن طراحی شده باشد. برای بافر کابین، این جرم برابر است با «جرم کابین خالی + جرم ظرفیت نامی». برای بافر وزنه تعادل، این جرم برابر با «جرم وزنه تعادل» است. این محدوده جرم روی پلاک بافر ذکر شده است.
- کورس حرکتی بافر: کورس بافر باید مطابق با محاسبات استاندارد بر اساس سرعت آسانسور انتخاب شود. کورس ناکافی باعث توقف سخت و غیرایمن خواهد شد.
- تاییدیه استاندارد: اطمینان حاصل کنید که بافر دارای گواهی استاندارد ملی ایران (ISIRI 6303-1) است. این گواهی تضمینکننده عملکرد صحیح و ایمن قطعه است.
- برند و کیفیت ساخت: انتخاب برندهای معتبر با سابقه تولید موفق، ضامن کیفیت و دوام قطعه است.
- بودجه پروژه: بافرهای هیدرولیک به مراتب گرانتر از بافرهای پلی اورتان هستند. این تفاوت قیمت باید در برآورد هزینه کل پروژه لحاظ شود.
بهترین برند بافر آسانسور
تعیین “بهترین” برند به صورت مطلق امکانپذیر نیست، زیرا بهترین انتخاب به نیازهای خاص هر پروژه بستگی دارد.
- برای پروژههای بلندمرتبه، پرسرعت و خاص که بالاترین سطح ایمنی و عملکرد نرم مد نظر است، برندهای تراز اول اروپایی مانند Wittur و Oleo به عنوان بهترین گزینهها شناخته میشوند. این شرکتها سرمایهگذاری عظیمی در تحقیق و توسعه و تست محصولات خود انجام میدهند.
- برای پروژههای مسکونی و تجاری متداول با سرعتهای استاندارد، برندهای معتبر داخلی مانند بهران و هیدروفرکو گزینههای بسیار عالی و مقرونبهصرفهای هستند. این برندها محصولاتی تولید میکنند که تمامی الزامات استاندارد ملی را برآورده کرده و عملکردی قابل اطمینان ارائه میدهند.
در نهایت، “بهترین بافر”، بافری است که مشخصات فنی آن (سرعت، جرم و کورس) دقیقاً با مشخصات آسانسور شما مطابقت داشته باشد، دارای تاییدیه استاندارد معتبر بوده و توسط یک تکنسین ماهر به درستی نصب گردد.
قیمت بافر آسانسور
در ابتدای آذر 1404 قیمت بافرهای پلی اورتان در ارزان ترین حالت حدود 300 هزار تومان برای کمترین ظرفیت است و این قیمت در بافرهای هیدرولیک به حدود 7.000.000 تومان می رسد.
قیمت بافر آسانسور به شدت متغیر است و به عوامل زیر بستگی دارد:
- نوع بافر: قیمت بافرهای هیدرولیک چندین برابر بافرهای پلی اورتان است.
- برند: برندهای اروپایی به دلیل کیفیت ساخت بالاتر، تکنولوژی پیشرفتهتر و هزینههای واردات، گرانتر از برندهای داخلی هستند.
- ظرفیت و کورس: هرچه ظرفیت تحمل جرم و طول کورس بافر بیشتر باشد (برای آسانسورهای سنگینتر و سریعتر)، قیمت آن نیز بالاتر خواهد بود.
- نوسانات نرخ ارز: قیمت برندهای وارداتی مستقیماً تحت تاثیر نوسانات نرخ ارز قرار دارد.
به طور کلی، میتوان گفت قیمت یک جفت بافر پلی اورتان بخش کوچکی از هزینه قطعات را تشکیل میدهد، در حالی که قیمت یک جفت بافر هیدرولیک برای یک آسانسور سریعالسیر میتواند یک آیتم قابل توجه در هزینهها باشد.
مراکز فروش بافر آسانسور
بافرهای آسانسور را میتوان از کانالهای مختلفی تهیه کرد:
- شرکتهای تولیدکننده و نمایندگیهای رسمی: خرید مستقیم از تولیدکنندگان داخلی (مانند بهران و هیدروفرکو) یا نمایندگیهای انحصاری برندهای خارجی، بهترین راه برای اطمینان از اصالت کالا است.
- فروشگاههای جامع قطعات آسانسور: در شهرهای بزرگ، مراکز و بازارهای تخصصی برای فروش قطعات آسانسور وجود دارد (مانند خیابان دماوند و محدوده فتح در تهران). این فروشگاهها معمولاً مجموعهای از برندهای مختلف را عرضه میکنند.
- شرکتهای نصب و سرویس آسانسور: شرکت شما که مسئولیت نصب یا سرویس آسانسور را بر عهده دارد، میتواند بهترین مشاور برای انتخاب و همچنین تامینکننده قطعه مورد نظر شما باشد.
- پلتفرمهای فروش آنلاین: برخی از تامینکنندگان بزرگ، امکان خرید قطعات را از طریق وبسایتهای فروشگاهی خود فراهم کردهاند که میتواند به مقایسه مدلها و قیمتها کمک کند.
بدون دیدگاه