آسانسور وکیوم یا پنوماتیک، یکی از مدرنترین و نوآورانهترین راهکارها در صنعت آسانسورهای خانگی (Home Lift) و ساختمانهای کمارتفاع است. این آسانسورها با حذف نیاز به چاهک، موتورخانه، کابل و سیستمهای هیدرولیکی، انقلابی در طراحی و نصب آسانسور ایجاد کردهاند. در این مطلب جنبههایی از این تکنولوژی شگفتانگیز را بررسی خواهیم کرد.
آسانسور وکیوم یا آسانسور پنوماتیک چیست؟
آسانسور وکیوم (Vacuum Elevator) که با نام آسانسور پنوماتیک (Pneumatic Elevator) نیز شناخته میشود، نوعی آسانسور است که برای حرکت عمودی کابین، به جای استفاده از کابلهای کششی یا جکهای هیدرولیکی، از اختلاف فشار هوا استفاده میکند. این تکنولوژی بر یک اصل فیزیکی بسیار ساده اما هوشمندانه استوار است: هوا همیشه از ناحیه پرفشار به ناحیه کمفشار حرکت میکند.
نحوه عملکرد:
عملکرد این آسانسور را میتوان در دو مرحله بالا رفتن و پایین آمدن توضیح داد:
- حرکت به سمت بالا:
- در بالای شفت (استوانه) آسانسور، یک مجموعه مکنده شامل توربینهای قدرتمند هوا قرار دارد.
- برای بالا بردن کابین، این توربینها شروع به کار کرده و هوای موجود در بخش بالایی کابین را به بیرون میمکند.
- این کار باعث ایجاد یک ناحیه کمفشار (خلاء نسبی) در بالای کابین میشود.
- همزمان، فشار هوای اتمسفر که در زیر کابین وجود دارد (فشار نرمال محیط)، به دلیل بیشتر بودن از فشار بالای کابین، کابین را به آرامی و با نیروی یکنواخت به سمت بالا “هل” میدهد. در واقع کابین مکیده نمیشود، بلکه توسط فشار هوای زیرین به بالا رانده میشود.
- حرکت به سمت پایین:
- برای پایین آمدن، توربینها خاموش میشوند.
- یک شیر کنترل شده الکترونیکی به آرامی اجازه میدهد هوا دوباره وارد بخش بالایی شفت شود.
- با ورود هوا، اختلاف فشار بین بالا و پایین کابین از بین رفته و کابین به دلیل نیروی گرانش، به صورت کاملاً کنترلشده و نرم به سمت پایین حرکت میکند.
- ترمزهای ایمنی مکانیکی در هر طبقه، توقف دقیق و ایمن کابین را تضمین میکنند.
این سیستم به دلیل سادگی مکانیزم، یکی از ایمنترین انواع آسانسور محسوب میشود، زیرا در صورت قطع برق، کابین به طور خودکار و به آرامی به پایینترین طبقه باز میگردد.
اجزای آسانسور وکیوم
آسانسورهای پنوماتیک با وجود تکنولوژی پیشرفته، از اجزای نسبتاً ساده و کمی تشکیل شدهاند که نگهداری آنها را آسانتر میکند. اجزای اصلی عبارتند از:
- استوانه خارجی (External Cylinder):
این بخش در واقع همان شفت آسانسور است. یک استوانه شفاف و خود ایستا که از ورقهای پلیکربنات خمیده و سازههای آلومینیومی ساخته شده است. طراحی شفاف آن نمای ۳۶۰ درجه را برای سرنشین فراهم میکند و نیازی به ساخت دیوار در اطراف آن نیست.
- کابین آسانسور (Elevator Cabin):
کابین داخلی که مسافر در آن قرار میگیرد و در داخل استوانه خارجی حرکت میکند. بخش سقف کابین دارای یک واشر یا سیل (Seal) مخصوص است که محیط بالای کابین را به طور کامل آببندی میکند تا خلاء ایجاد شده حفظ شود. این کابین مجهز به روشنایی، تهویه و پنل کنترل است.
- مجموعه مکنده (Suction Assembly):
این بخش که به آن “موتور” آسانسور نیز میگویند، در بالاترین قسمت استوانه خارجی نصب میشود. این مجموعه شامل توربینهای هوا، سوپاپها و برد کنترل اصلی آسانسور است. وظیفه اصلی آن ایجاد خلاء برای بالا بردن کابین و کنترل ورود هوا برای پایین آوردن آن است.
- قفلهای ایمنی طبقات (Floor Safety Locks):
در هر طبقه، دو قفل مکانیکی فولادی در بالای کابین تعبیه شده است. به محض رسیدن کابین به تراز طبقه مورد نظر، این قفلها فعال شده و کابین را به صورت مکانیکی در جای خود ثابت میکنند. این سیستم ایمنی، وزن کابین را از فشار هوا مستقل کرده و امنیت کامل را در هنگام توقف فراهم میآورد.
- سیستم کنترل و پنل داخلی:
شامل دکمههای کنترل در داخل کابین و نمایشگرها است که به کاربر اجازه میدهد طبقه مورد نظر خود را انتخاب کند. این سیستم به برد اصلی در مجموعه مکنده متصل است.
مزایا و معایب آسانسور وکیوم یا پنوماتیک
مانند هر تکنولوژی دیگری، آسانسورهای وکیوم نیز دارای نقاط قوت و ضعف مشخصی هستند.
مزایا (Advantages):
- نصب سریع و بدون تخریب: به دلیل عدم نیاز به حفر چاهک (Pit) در کف و ساخت موتورخانه در بالا، نصب آن معمولاً بین ۲ تا ۴ روز طول میکشد و کمترین تخریب را در ساختمانهای موجود ایجاد میکند.
- صرفهجویی در فضا: با داشتن قطر کم و ساختار استوانهای، فضای بسیار کمی را اشغال میکند و برای خانههایی که با محدودیت فضا مواجه هستند، ایدهآل است.
- زیبایی و طراحی مدرن: نمای پانورامیک ۳۶۰ درجه و طراحی مینیمال و آیندهنگرانه، این آسانسور را به یک المان دکوراتیو جذاب در معماری داخلی تبدیل میکند.
- ایمنی بسیار بالا: در صورت قطع برق، سیستم به طور خودکار کابین را به آرامی به طبقه همکف میرساند. همچنین قفلهای مکانیکی در هر طبقه، ایمنی را در حالت سکون تضمین میکنند.
- مصرف انرژی بهینه: این آسانسور فقط برای بالا رفتن انرژی مصرف میکند. حرکت به سمت پایین تنها با استفاده از نیروی گرانش و بدون مصرف برق انجام میشود که آن را به یک گزینه “سبز” و کممصرف تبدیل میکند.
- نگهداری آسان و کمهزینه: به دلیل نداشتن قطعاتی مانند روغن هیدرولیک، کابل، وزنه تعادل و قرقره، استهلاک آن بسیار کم بوده و نیاز به نگهداری و سرویسهای دورهای کمتری دارد.
- قابلیت جابجایی: به دلیل ساختار ماژولار، امکان دمونتاژ کردن آسانسور و نصب مجدد آن در یک مکان جدید وجود دارد.
همین مزایا باعث شده است تا آسانسورهای وکیوم یا پنوماتیک نه تنها برای مصارف خانگی (هوم لیفت) مناسب باشند، بلکه به عنوان یکی از ایدهآلترین و محبوبترین گزینهها در این زمینه شناخته میشوند.
این آسانسورها به طور خاص برای غلبه بر چالشهای نصب آسانسور در خانههای موجود و همچنین برای استفاده در ویلاها و ساختمانهای لوکس جدید طراحی شدهاند. دلیل اصلی این محبوبیت، حل کردن بزرگترین مشکلات آسانسورهای سنتی یعنی نیاز به تخریب گسترده، فضای زیاد و ساختارهای پیچیده است.
معایب (Disadvantages):
- ظرفیت و سرعت محدود: این آسانسورها معمولاً برای ۱ تا ۳ نفر (یا یک نفر به همراه ویلچر) طراحی شدهاند و سرعت حرکت آنها نسبت به آسانسورهای کششی کمتر است. به همین دلیل برای ساختمانهای پرتردد و بلندمرتبه مناسب نیستند.
- ایجاد صدا: توربینهای هوا در مجموعه مکنده هنگام کار (در زمان بالا رفتن) صدایی شبیه به یک جاروبرقی قدرتمند تولید میکنند. اگرچه این صدا در بالای شفت متمرکز است، اما میتواند برای برخی کاربران آزاردهنده باشد.
- قیمت اولیه بالاتر: هزینه خرید و نصب اولیه یک آسانسور وکیوم ممکن است در مقایسه با برخی سیستمهای هیدرولیک خانگی ساده، بالاتر باشد.
- محدودیت ارتفاع: این آسانسورها معمولاً برای ساختمانهای ۲ تا ۵ طبقه (حداکثر تا ارتفاع حدود ۱۵ متر) طراحی میشوند.
در ویدئوی زیر به خوبی میتوانید سرعت حرکت آسانسور وکیوم ، صدای آسانسور وکیوم در حال کار و کابین استوانه ای آن را مشاهده نمایید :
نکات قبل از خرید آسانسور پنوماتیک
قبل از تصمیمگیری نهایی برای خرید این نوع آسانسور، حتماً موارد زیر را با دقت بررسی کنید:
- بررسی فضای نصب:
محل دقیق نصب را مشخص کنید. قطر مورد نیاز برای مدلهای مختلف (از تک نفره تا سه نفره) را اندازهگیری کرده و از عدم وجود موانع ساختاری در مسیر شفت اطمینان حاصل کنید.
- تعداد توقف و ارتفاع کل:
تعداد طبقاتی که میخواهید آسانسور پوشش دهد و ارتفاع سقف تا کف را به دقت مشخص کنید. این اطلاعات برای تعیین طول استوانه و قیمتگذاری ضروری است.
- ظرفیت مورد نیاز:
مشخص کنید که آسانسور برای چه منظوری استفاده خواهد شد. آیا فقط برای یک نفر کافی است یا نیاز به ظرفیت بیشتر برای جابجایی دو نفر یا ویلچر دارید؟ مدلهای مختلف، قطرهای متفاوتی دارند.
- بررسی استحکام سازه:
با یک مهندس سازه مشورت کنید تا اطمینان حاصل شود که کف ساختمان میتواند وزن کلی آسانسور (حدود ۳۰۰ تا ۷۰۰ کیلوگرم بسته به مدل) را تحمل کند و سقف طبقه آخر نیز توانایی نگهداری مجموعه مکنده را دارد.
- انتخاب شرکت معتبر:
نصب این آسانسورها نیاز به تخصص و تجربه بالایی دارد. حتماً از شرکتهایی خرید کنید که دارای نمایندگی معتبر، تیم نصب آموزشدیده و خدمات پس از فروش قابل اطمینان باشند.
- اخذ مجوزهای لازم:
قوانین و مقررات مربوط به نصب آسانسور در ساختمان خود را از شهرداری یا مراجع ذیصلاح استعلام کنید و از لزوم یا عدم لزوم اخذ مجوز مطلع شوید.
- بررسی نمونه کارهای نصب شده:
در صورت امکان، از شرکت فروشنده بخواهید تا یک نمونه نصب شده را از نزدیک به شما نشان دهد. این کار به شما دید بهتری نسبت به ابعاد واقعی، صدای دستگاه و کیفیت عملکرد آن میدهد.
عوامل موثر بر قیمت آسانسور وکیوم
قیمت نهایی یک آسانسور پنوماتیک به عوامل متعددی بستگی دارد که درک آنها به شما در بودجهبندی کمک میکند:
- مدل و قطر آسانسور:
مهمترین عامل، مدل آسانسور است. مدلهای تک نفره (با قطر کمتر) ارزانترین، مدلهای دو و سه نفره و مدلهای قابل استفاده برای ویلچر به ترتیب قیمت بالاتری دارند.
- تعداد طبقات (ارتفاع):
هرچه تعداد طبقات و ارتفاع مسیر حرکت بیشتر باشد، به متریال بیشتری برای ساخت استوانه نیاز است و در نتیجه قیمت افزایش مییابد. قیمت معمولاً به صورت پایه برای دو طبقه اعلام شده و به ازای هر طبقه اضافی، مبلغی به آن افزوده میشود.
- آپشنها و سفارشیسازی:
انتخاب ویژگیهای اضافی مانند رنگهای سفارشی برای فریم آلومینیومی، تلفن داخل کابین، صندلی تاشو، سیستم قفل کلیدی و… میتواند هزینه نهایی را افزایش دهد.
- برند و کشور سازنده:
برندهای مختلف (عمدتاً آمریکایی و اروپایی) به دلیل تفاوت در کیفیت متریال، تکنولوژی و استانداردهای ساخت، قیمتهای متفاوتی دارند.
- هزینههای نصب و حمل و نقل:
هزینه حمل قطعات به محل پروژه و دستمزد تیم نصب متخصص نیز بخشی از قیمت کل است. پیچیدگیهای محل نصب میتواند بر این هزینه تأثیر بگذارد.
- هزینههای آمادهسازی محل:
اگر برای نصب آسانسور نیاز به تغییرات ساختاری جزئی مانند ایجاد یک حفره گرد در سقف طبقات باشد، هزینه آن نیز باید در محاسبات لحاظ گردد.
مصرف برق آسانسور وکیوم و تکفاز یا سه فاز بودن آن
برق تک فاز یا سه فاز؟
آسانسورهای وکیوم یا پنوماتیک به طور استاندارد با برق تک فاز شهری (220-240 ولت) کار میکنند.
این یکی از بزرگترین مزایای آنها برای استفاده به عنوان هوم لیفت (آسانسور خانگی) است. دلیل این طراحی این است که:
- سازگاری کامل با برق خانگی: تمام منازل مسکونی، ویلاها و آپارتمانها به طور پیشفرض دارای برق تک فاز هستند. بنابراین برای نصب این آسانسور نیازی به درخواست، سیمکشی و هزینههای اضافی برای برق سه فاز صنعتی ندارید.
- حذف پیچیدگی: استفاده از برق تک فاز، فرآیند نصب را بسیار سادهتر و سریعتر میکند و شما را از درگیری با اداره برق برای دریافت انشعاب جدید بینیاز میسازد.
چند آمپر مصرف دارد؟
میزان مصرف آمپر آسانسور وکیوم به مدل و ظرفیت آن بستگی دارد، اما به طور کلی در محدوده زیر قرار میگیرد:
- مدلهای کوچکتر (تک نفره): حدود 20 تا 25 آمپر
- مدلهای بزرگتر (دو، سه نفره یا ویلچربر): حدود 30 تا 35 آمپر
نکات بسیار مهم در مورد مصرف برق:
- مصرف فقط هنگام بالا رفتن: این میزان مصرف آمپر فقط و فقط در زمان حرکت کابین به سمت بالا است که توربینهای مکنده روشن هستند.
- عدم مصرف در زمان پایین آمدن: برای حرکت به سمت پایین، توربینها کاملاً خاموش هستند و آسانسور با استفاده از نیروی گرانش و کنترل هوشمند شیر هوا، بدون مصرف هیچگونه برقی به پایین میآید. (تنها مصرف در حد روشنایی کابین است که ناچیز است).
- نیاز به مدار برق مجزا: به دلیل آمپر مصرفی نسبتاً بالا (در لحظه استارت و کار)، این آسانسور حتماً باید به یک مدار برق مستقیم و مجزا از کنتور اصلی متصل شود. برای این مدار باید یک فیوز مینیاتوری جداگانه (معمولاً 30 یا 40 آمپر بسته به مدل) در جعبه فیوز منزل تعبیه گردد.
برای اینکه درک بهتری از این میزان مصرف داشته باشید، مصرف برق یک آسانسور وکیوم در هنگام بالا رفتن، تقریباً قابل مقایسه با مصرف یک کولر گازی بزرگ (مثلاً 30,000 BTU) یا یک فر برقی است. با این تفاوت که آسانسور فقط برای چند ثانیه یا دقیقه در روز کار میکند، اما آن وسایل ممکن است ساعتها روشن باشند.
نتیجه گیری
همانطور که در این مطلب بررسی شد، عدم نیاز به حفر چاهک، ساخت موتورخانه، استفاده از کابلهای کششی و سیستمهای هیدرولیکی، مستقیماً به مزایای کلیدی زیر منجر میشود:
- نصب سریع و پاکیزه با حداقل تخریب.
- اشغال فضای بسیار کم و انعطافپذیری در جانمایی.
- ایمنی ذاتی و بیرقیب، خصوصاً در زمان قطع برق.
- مصرف انرژی بهینه و هزینههای نگهداری بسیار پایین.
این ویژگیها، آسانسور پنوماتیک را به گزینهای ایدهآل و گاهی تنها راهحل ممکن، نه فقط برای ویلاها و ساختمانهای لوکس نوساز، بلکه برای خانههای موجود تبدیل کرده است که پیش از این، امکانسنجی نصب آسانسور در آنها غیرممکن یا بسیار پرهزینه به نظر میرسید.
اگرچه محدودیتهایی مانند ظرفیت و سرعت، کاربرد آنها را به حوزه خانگی و کمتردد محدود میکند، اما این موارد در قبال مزایای بیشماری چون طراحی شفاف و ۳۶۰ درجه که آن را به یک المان دکوراتیو تبدیل میکند، کاملاً قابل چشمپوشی هستند.
در نهایت، تصمیمگیری برای خرید چنین آسانسوری، مستلزم درک همزمان از ارزش زیباییشناختی و مزایای عملکردی آن است. بررسی دقیق نیازها، مشورت با متخصصان و انتخاب یک شرکت معتبر، گامهای نهایی برای یک سرمایهگذاری هوشمندانه خواهند بود. شاید تنها مانع اصلی هزینه های بالای اجرای آن باشد.
بدون دیدگاه