شاید دوست داشته باشید با انواع پله برقی آشنا شوید. پله برقیها، بیش از آنکه صرفاً یک وسیله حمل و نقل باشند، شریانهای بخش جدایی ناپذیر فضاهای عمومی پرتردد و مدرن محسوب میشوند. از مراکز خرید شلوغ و فرودگاههای بینالمللی گرفته تا ایستگاههای مترو و ساختمانهای اداری، این سازههای متحرک نقش کلیدی در جابجایی روان و کارآمد جمعیت ایفا میکنند. آنها با ظرفیت جابجایی بسیار بالاتر از آسانسورها و جریان پیوستهای که ایجاد میکنند، به یکی از ارکان اصلی طراحی فضاهای پرتردد تبدیل شدهاند.
دستهبندی انواع پله برقی
پله برقیها را میتوان بر اساس سه معیار اصلی دستهبندی کرد: نوع کاربری و محیط نصب، طراحی و چیدمان، و زاویه شیب.
۱. دستهبندی بر اساس نوع کاربری و محیط نصب (Duty Type)
این مهمترین نوع دستهبندی است که مستقیماً بر روی دوام، قدرت موتور و مواد به کار رفته در ساخت پله برقی تأثیر میگذارد.
الف) پله برقیهای تجاری (Commercial Escalators – Model C)
این دسته، رایجترین نوع پله برقی است که در محیطهای داخلی با حجم تردد متوسط مورد استفاده قرار میگیرد.
- محل استفاده: مراکز خرید، فروشگاههای بزرگ، هتلها، ساختمانهای اداری و سینماها.
- ویژگیها:
- عملکرد بیصدا: تمرکز اصلی در طراحی آنها بر روی حرکت نرم و کمصدا برای ایجاد محیطی آرام است.
- زیباییشناسی: طراحی ظاهری، استفاده از شیشه در نردهها (Balustrade) و نورپردازی در این مدلها اهمیت زیادی دارد.
- ساعت کاری: معمولاً برای کارکرد ۸ تا ۱۲ ساعت در روز طراحی شدهاند.
- سرعت استاندارد: سرعت آنها معمولاً 0.50 متر بر ثانیه است.
ب) پله برقیهای نیمه تجاری یا عمومی (Semi-Commercial / Public Escalators – Model S)
این مدلها به عنوان یک گزینه میانی، از مدلهای تجاری مقاومتر بوده اما به استحکام مدلهای سنگینکار نیستند.
- محل استفاده: ایستگاههای متروی کوچک، پلهای عابر پیاده، و ساختمانهای عمومی با تردد نسبتاً بالا.
- ویژگیها:
- مقاومت بیشتر: از قطعات با دوامتری نسبت به مدل تجاری ساخته شدهاند.
- ساعت کاری: قابلیت کارکرد تا ۱۶ ساعت در روز را دارند.
- حفاظت محدود در برابر آب و هوا: برخی از این مدلها میتوانند در فضاهای سرپوشیده اما نیمهباز (مانند ایستگاههای قطار) نصب شوند.
ج) پله برقیهای سنگینکار (Heavy-Duty Escalators – Model H)
این دسته مقاومترین، بادوامترین و گرانترین نوع پله برقی است که برای سختترین شرایط کاری طراحی شده است.
- محل استفاده: فرودگاهها، ایستگاههای اصلی مترو، پایانههای مسافربری، ورزشگاهها و مکانهایی که نیاز به کارکرد ۲۴ ساعته در ۷ روز هفته دارند.
- ویژگیها:
- کارکرد شبانهروزی: برای کار مداوم و بدون وقفه طراحی شدهاند.
- مواد بسیار مقاوم: استفاده گسترده از فولاد ضد زنگ (Stainless Steel) در تمامی بخشها از جمله پلهها و پنلهای بدنه.
- مقاومت در برابر شرایط جوی: این مدلها قابلیت نصب در فضای باز (Outdoor) را دارند و در برابر باران، برف و گرد و غبار مقاومسازی شدهاند.
- سرعت بالاتر: میتوانند با سرعتهای 0.65 یا حتی 0.75 متر بر ثانیه کار کنند تا حجم بالای مسافر را مدیریت کنند.
جدول دستهبندی انواع پله برقی بر اساس نوع کاربری و محیط نصب
| ویژگی / نوع پله برقی | تجاری (Commercial) | نیمه تجاری / عمومی (Semi-Commercial / Public) | سنگینکار (Heavy-Duty) |
|---|---|---|---|
| نام مدل | Model C | Model S | Model H |
| محل استفاده | مراکز خرید، فروشگاههای بزرگ، هتلها، ساختمانهای اداری و سینماها | ایستگاههای متروی کوچک، پلهای عابر پیاده، و ساختمانهای عمومی با تردد نسبتاً بالا | فرودگاهها، ایستگاههای اصلی مترو، پایانههای مسافربری، ورزشگاهها و مکانهای با کارکرد ۲۴/۷ |
| ساعت کاری | ۸ تا ۱۲ ساعت در روز | تا ۱۶ ساعت در روز | ۲۴ ساعته در ۷ روز هفته (کارکرد مداوم) |
| سرعت | 0.50 متر بر ثانیه (استاندارد) | 0.50 متر بر ثانیه | 0.65 یا 0.75 متر بر ثانیه (بالاتر) |
| تمرکز اصلی طراحی | عملکرد نرم، بیصدا و زیباییشناسی | تعادل بین دوام و هزینه، مقاومتر از مدل تجاری | حداکثر دوام، مقاومت و کارکرد بدون وقفه |
| مواد و ساخت | تمرکز بر زیبایی ظاهری، استفاده از شیشه و نورپردازی | استفاده از قطعات با دوامتر نسبت به مدل تجاری | استفاده گسترده از فولاد ضد زنگ (Stainless Steel) در تمامی بخشها |
| مقاومت در برابر شرایط جوی | فقط برای محیطهای داخلی (Indoor) | حفاظت محدود، قابل نصب در فضاهای سرپوشیده اما نیمهباز | کاملاً مقاوم، قابلیت نصب در فضای باز (Outdoor) و مقاوم در برابر باران، برف و گرد و غبار |
۲. دستهبندی بر اساس طراحی و چیدمان (Arrangement)
چیدمان پله برقیها در یک ساختمان به جریان حرکت افراد و معماری فضا بستگی دارد.
الف) پله برقی مستقیم (Straight Escalator)
این مدل استاندارد و رایجترین شکل پله برقی است که دو طبقه را در یک خط مستقیم به هم متصل میکند.
ب) پله برقی مارپیچ یا منحنی (Spiral or Curved Escalator)
این نوع پله برقی یک شاهکار مهندسی و طراحی محسوب میشود و بیشتر به عنوان یک عنصر معماری خیرهکننده به کار میرود.
- ویژگیها:
- طراحی منحصربهفرد: ظاهری بسیار جذاب و لوکس دارند.
- پیچیدگی فنی: ساخت و نصب آنها بسیار پیچیده و پرهزینه است.
- کاربرد: در لابی هتلهای مجلل، مراکز خرید لوکس و موزهها برای ایجاد یک نقطه کانونی معماری استفاده میشوند. شرکت میتسوبیشی به عنوان پیشگام در تولید این نوع پله برقی شناخته میشود.
ج) چیدمان موازی (Parallel Arrangement)
در این چیدمان، دو یا چند پله برقی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. این آرایش میتواند به صورت یکطرفه (همه به سمت بالا یا پایین) یا دوطرفه (یک بالا، یک پایین) باشد. این چیدمان به مدیریت جریانهای ترافیکی سنگین کمک میکند.
د) چیدمان ضربدری (Crisscross / Scissors Arrangement)
این چیدمان متداولترین روش برای اتصال چندین طبقه در مراکز خرید و فروشگاههای بزرگ است. پله برقیها به صورت متقاطع روی هم قرار میگیرند که باعث صرفهجویی قابل توجهی در فضا میشود و افراد را به طور طبیعی به گشتوگذار در کل طبقه تشویق میکند.
۳. دستهبندی بر اساس زاویه شیب (Angle of Inclination)
زاویه شیب پله برقی، که به آن زاویه نصب نیز گفته میشود، زاویهای است که سازه پله برقی با سطح افق میسازد. این پارامتر تأثیر مستقیمی بر فضای مورد نیاز برای نصب، راحتی و ایمنی کاربران و کاربری پله برقی دارد. بر اساس استانداردهای جهانی (مانند EN 115)، دو زاویه استاندارد برای پله برقیها تعریف شده است:
الف) پله برقی با زاویه ۳۰ درجه
این زاویه، استاندارد طلایی و رایجترین انتخاب در صنعت پله برقی در سراسر جهان است.
-
ویژگیها و مزایا:
-
ایمنی و راحتی بالا: شیب ملایمتر زاویه ۳۰ درجه، احساس راحتی و امنیت بیشتری را برای کاربران، به ویژه افراد مسن، کودکان و کسانی که چمدان یا بار به همراه دارند، فراهم میکند. حرکت از سطح صاف به سطح شیبدار و بالعکس در این زاویه بسیار روانتر است.
-
بدون محدودیت ارتفاع: طبق استانداردها، برای پله برقیهایی با ارتفاع جابجایی (Vertical Rise) زیاد (مثلاً بیشتر از ۶ متر)، استفاده از زاویه ۳۰ درجه الزامی است. این امر تضمین میکند که در مسیرهای طولانی، شیب زیاد باعث ترس یا عدم تعادل کاربران نشود.
-
کاربرد گسترده: به دلیل راحتی و ایمنی بالا، این نوع پله برقی انتخاب اول برای اکثر فضاها مانند فرودگاهها، مراکز خرید بزرگ، هتلها و ساختمانهای عمومی است.
-
محدودیت:
-
نیاز به فضای افقی بیشتر: عیب اصلی این زاویه، نیاز به طول افقی بیشتر برای نصب است. برای یک ارتفاع مشخص، پله برقی ۳۰ درجه فضای بیشتری از کف ساختمان را نسبت به مدل ۳۵ درجه اشغال میکند.
ب) پله برقی با زاویه ۳۵ درجه
این زاویه به عنوان یک راهحل بهینهسازی فضا طراحی شده و در شرایط خاصی مورد استفاده قرار میگیرد.
-
ویژگیها و مزایا:
-
صرفهجویی در فضا: مزیت اصلی و دلیل وجودی این نوع پله برقی، اشغال فضای افقی کمتر است. این ویژگی آن را برای نصب در ساختمانهایی که با محدودیت فضا مواجه هستند، مانند فروشگاههای کوچکتر، ساختمانهای قدیمی در حال بازسازی، یا ایستگاههای متروی فشرده، ایدهآل میسازد.
-
محدودیتها و ملاحظات:
-
محدودیت ارتفاع: بر اساس استاندارد EN 115، استفاده از پله برقی با زاویه ۳۵ درجه فقط برای ارتفاعهای جابجایی کمتر از ۶ متر مجاز است.
-
محدودیت سرعت: سرعت نامی این پله برقیها نباید از 0.50 متر بر ثانیه تجاوز کند.
-
احساس شیب بیشتر: کاربران به وضوح شیب تندتر را حس میکنند که ممکن است برای برخی افراد کمی نگرانکننده باشد.
زوایای خاص و غیر استاندارد
در موارد بسیار نادر و برای طراحیهای معماری خاص، ممکن است پله برقیهایی با زوایای دیگر (مثلاً ۲۷.۳ درجه) نیز به صورت سفارشی ساخته شوند. اما این موارد استثنا هستند، بسیار پرهزینهترند و نیازمند محاسبات مهندسی و اخذ تأییدیههای ایمنی ویژه میباشند. در عمل، ۹۹٪ پله برقیهای نصب شده در جهان یکی از دو زاویه ۳۰ یا ۳۵ درجه را دارند.
جدول مقایسهای انواع پله برقی بر اساس زاویه : زاویه ۳۰ درجه در مقابل ۳۵ درجه
| ویژگی | پله برقی ۳۰ درجه | پله برقی ۳۵ درجه |
|---|---|---|
| فضای افقی مورد نیاز | بیشتر | کمتر (بهینهتر از نظر فضا) |
| احساس راحتی و ایمنی کاربر | بالاتر (استاندارد راحتی) | متوسط (شیب محسوستر است) |
| محدودیت ارتفاع (طبق EN 115) | معمولاً محدودیت خاصی ندارد | معمولاً تا ۶ متر |
| محدودیت سرعت (طبق EN 115) | تا 0.75 متر بر ثانیه مجاز است | حداکثر 0.50 متر بر ثانیه |
| کاربرد اصلی | فرودگاهها، مراکز خرید بزرگ، فضاهای عمومی | فروشگاههای کوچک، ساختمانهای با فضای محدود |
اهمیت انتخاب زاویه مناسب
انتخاب بین زاویه ۳۰ و ۳۵ درجه یک تصمیم مهندسی کلیدی است که توسط معماران و طراحان ساختمان بر اساس یک موازنه دقیق بین بهرهوری فضا و تجربه کاربر اتخاذ میشود. اگر فضا در اولویت اول باشد، زاویه ۳۵ درجه یک گزینه عالی است. اما اگر راحتی، ایمنی و جابجایی حجم بالای مسافر در ارتفاع زیاد مد نظر باشد، زاویه ۳۰ درجه تنها انتخاب صحیح و استاندارد خواهد بود.
مطلب مرتبط : خطرات پله برقی + راه های پیشگیری
آینده پله برقیها
صنعت پله برقی نیز مانند سایر فناوریها در حال تکامل است. روندهای اصلی آینده عبارتند از:
- بهرهوری انرژی (Energy Efficiency): استفاده از درایوهای فرکانس متغیر (VFD) که باعث میشود پله برقی در زمان عدم استفاده، به صورت خودکار سرعت خود را کم کرده یا متوقف شود و با نزدیک شدن کاربر دوباره شروع به کار کند. استفاده از نورپردازی LED نیز به کاهش مصرف انرژی کمک میکند.
- هوشمندسازی و اینترنت اشیاء (IoT): تجهیز پله برقیها به سنسورهایی که اطلاعات عملکردی را به صورت زنده به مرکز کنترل ارسال میکنند. این امر امکان نگهداری پیشگیرانه (Predictive Maintenance) را فراهم کرده و از خرابیهای ناگهانی جلوگیری میکند.
- طراحیهای نوین: استفاده از مواد جدیدتر، سبکتر و مقاومتر و همچنین طراحیهای خلاقانهتر برای هماهنگی بیشتر با معماریهای مدرن.
مطلب مرتبط : کاربردهای هوش مصنوعی در آسانسور و پله برقی
نتیجهگیری
پله برقیها سازههایی پیچیده و حیاتی هستند که درک انواع و ویژگیهای آنها برای معماران، مدیران ساختمان و حتی کاربران عمومی ضروری است. انتخاب صحیح نوع پله برقی بر اساس کاربری، توجه به استانداردهای ایمنی در هنگام ساخت و نصب، و رعایت نکات ایمنی توسط کاربران، سه ضلع مثلثی هستند که عملکرد ایمن، کارآمد و طولانیمدت این وسیله نقلیه عمومی را تضمین میکنند. با پیشرفت تکنولوژی، پله برقیها در آینده نه تنها هوشمندتر و بهینهتر، بلکه به عنصری جداییناپذیرتر از زندگی شهری ما تبدیل خواهند شد.
بدون دیدگاه